«ԵԶԴԻԱԿԱՆ ՏԱՌԵՐԸ ԵՐԿՐՈՐԴ ԿՅԱՆՔ ԵՆ ԱՊՐՈՒՄ»

«Եզդիական դասագրքերը ոչ թե հայ գրողների կողմից են կազմվել, այլ Հայաստանի տարածքում»,- ասում է ՀՀ վաստակավոր լրագրող, Հանրային ռադիոյի եզդիերեն հաղորդումների ղեկավար և հաղորդավար ՀԱՍԱՆ ԹԱՄՈՅԱՆԸ:
-Պարոն Թամոյան, «Իրատես de facto»-ի նախորդ համարում տպագրված «Ի՞նչ խնդիրներ ունեն ազգային փոքրամասնությունները» հրապարակումը որոշակի դժգոհության տեղիք է տվել: Կարո՞ղ եք կոնկրետացնել:
-Հոդվածում այսպիսի մի նախադասություն կար. «Եզդի ազգության համար Հայաստանում հայ գիտնականները կազմել են այբուբեն և ուսումնական ձեռնարկներ»: Դա այդպես չէ, քանի որ եզդիերեն այբուբենն ու ուսումնական ձեռնարկները, որոնք այսօր շրջանառության մեջ են և եզդի դպրոցականների սեղաններին, կազմել են երկու համահեղինակներ` Ազիզ Թամոյանն ու ես: Այլ հարց է, որ այդ գրքերի հրատարակման և լույսընծայման գործում աջակցություն է ցուցաբերել ՀՀ-ն, ինչը ժխտել չենք կարող: Հայաստանն ամբողջ աշխարհում միակ երկիրն է, որն օգնեց մեզ ունենալու 1-7-րդ դասարանների դպրոցական դասագրքեր, որոնցով այսօր սովորում են եզդի երեխաները:
-Ի՞նչ տառերով են այդ դասագրքերը:
-Դասագրքերը գրված են կիրիլյան և լատինական տառերով, բայց ասել, թե մենք` եզդիներս, չենք ունեցել մեր ազգային տառերը, ճիշտ չի լինի: Մենք ունեցել ենք մեր այբուբենը` կազմված 33 տառից։ Ցավոք, պատմությունն ստիպեց մեր ժողովրդին օտարանալու իր տառերից, որոնք այսօր շրջանառության մեջ չեն, բայց աշխատանք է տարվում, որ եզդիական տառերը երկրորդ կյանք ապրեն և ընթերցվեն մեր ժողովրդի կողմից: Առաջին դպրոցական դասագիրքը, որը հատուկ եզդի դպրոցականների համար է, լույս է տեսել 2005-ին` դարձյալ իմ և Ազիզ Թամոյանի համահեղինակությամբ: Այս տարի մենք երկու դպրոցական դասագիրք հրատարակեցինք 6-7-րդ դասարանների համար` ՀՀ ԿԳ նախարարության համաձայնությամբ: Այդ գրքերից բացի, մենք ունենք նաև գեղարվեստական գրքեր: ՈՒզում եմ ընդգծել` եթե չլիներ հայ ժողովրդի բարյացակամ վերաբերմունքը, այդ գրքերն այսօր չէին լինի: Նույնը կարող եմ ասել Հանրային ռադիոյով 30 րոպեից ավելի տևողությամբ եզդիերեն ծրագրերի և «Էզդիխանա» թերթի տպագրման առնչությամբ: Մենք աշխարհի ոչ մի այլ երկրում չունենք մեր մայրենի լեզվով հաղորդումներ վարելու հնարավորություն: Այսինքն` մեր բնօրրանում, որը Իրաքի հյուսիսային մասն է, չունենք այն, ինչ ունենք այստեղ: Այնպես որ, եզդիական կյանքը, եզդիների ազգային դիմագիծը պահպանելու հնարավորությունները միայն Հայաստանում են:
-Հայաստանում շա՞տ են այն դպրոցները, որտեղ եզդիերեն է դասավանդվում:
-Եզդիերեն գրականություն անցնում են այն դպրոցներում, որտեղ կա եզդի դպրոցականների համապատասխան թիվ: Նման դպրոցներ կան Արմավիրի, Արագածոտնի, Կոտայքի, Արարատի մարզերում: Այսօրվա դրությամբ երկու տասնյակից ավելի գյուղական բնակավայրերում դասավանդվում են եզդիերեն լեզու և գրականություն: Երևանում չկա, ցավոք, թեև եզդի բնակչությունն այստեղ ավելի շատ է, բայց ցրված:
-Եզդիական համայնքի ամենալուրջ խնդիրը ո՞րն է:
-Ամենամեծ խնդիրը դպրոցներում մասնագիտական կրթությամբ կադրերի պակասն է: Այն ուսուցիչները, ովքեր դասավանդում են մեր լեզուն և գրականությունը, մեծ մասամբ չունեն համապատասխան մասնագիտական կրթություն, էլ չեմ ասում, որ չունեն բարձրագույն կամ միջնակարգ մասնագիտական կրթություն: Նրանք միայն կարողանում են երեխային մայրենի լեզվով գրել-կարդալ սովորեցնել: Հայաստանի իշխանությունները, հատկապես պատկան մարմինները մեզ այդ հարցում աջակցում են, օգնում ունենալու համապատասխան մասնագետներ։ Հուսով եմ, որ այսօրվա դպրոցականները մի քանի տարի հետո կավարտեն դպրոցը, կստանան մասնագիտական կրթություն և կշարունակեն այսօրվա ուսուցչի գործը:
-Ինչպե՞ս եք գնահատում հայ-եզդիական հարաբերությունները:
-Հայաստանում ստեղծվել են հայ-եզդիական այնպիսի հարաբերություններ, որ աշխարհի ոչ մի երկրում չկան: Վերջին մարդահամարի տվյալներով` Հայաստանում արձանագրվել է եզդիների զգալի պակաս: Նրանք արտագաղթեցին Հայաստանից: Պատճառը տնտեսական դժվարություններն էին: Սակայն կա մի ճշմարտություն. Հայաստանից դուրս եզդիները կորցնում են իրենց ազգային նկարագիրը, որովհետև չկան դպրոցներ, չկան դասագրքեր և ազգապահպանման տարբեր գործոններ: Միգուցե նրանց հաջողվում է բարելավել իրենց նյութական վիճակը, բայց ազգային նկարագիրը կորցնում են: Իսկ Հայաստանը եզդիականության, եզդիների պահպանման համար ամենապարարտ միջավայրն է։ Մենք` եզդիներս, այս երկրի իրավահավասար քաղաքացիներն ենք և ապրում ենք նրա ուրախություններով ու դժվարություններով:
Զրույցը` Հասմիկ ՄՈՎՍԻՍՅԱՆԻ

Մեկնաբանություններ